Unia Europejska powstała na mocy Traktatu z Maastricht. Jest to gospodarczo-polityczny związek krajów europejskich, który powstał w wyniku wieloletniego procesu integracji politycznej, gospodarczej i społecznej.

Unia stanowi szczególny przypadek w stosunkach międzynarodowych. Jest tworem, który nigdy wcześniej nie istniał i nie był znany historii stosunków międzynarodowych. Jest połączeniem struktur ponadnarodowych (ponadpaństwowych, uwspólnotowionych) oraz międzyrządowych (międzynarodowych). Posiada cechy zarówno organizacji międzynarodowej, jak i konfederacji, czy nawet państwa federalnego.

Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004.

Podstawę funkcjonowania UE stanowi Traktat o Unii Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku), Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku) i Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Po ratyfikacji Traktatu Reformującego, podstawę prawną funkcjonowania stanowić będzie: Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Traktat z Lizbony otwiera możliwość przyjęcia przez UE Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, jednak już teraz został on uznany przez Trybunał Sprawiedliwości za dokument o szczególnym znaczeniu. Osobną organizacją zostanie Euratom i podstawą jego funkcjonowania będzie Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.

Unia Europejska nie posiada jeszcze osobowości prawnej.